Activisme vrouwen

De strijd van de vrouw in een mannenbolwerk als de vakbond is een taaie. Zo vreesde een deel van de Algemene Nederlandse Typografen Bond (ANTB) in 1898, dat vrouwelijke leden wel eens typograaf zouden willen worden ‘en dit nadeelig op de Typografen zal werken’.

KOSTWINNERSCHAP

Vrouwen namen intussen overal deel aan het arbeidsproces. Maar vooralsnog gingen vele mannen er vanuit dat zij het meest geschikt waren om geld in het gezinslaatje te brengen. Vrouwen waren meer geschikt als verzorgsters, meenden zij. De traditionele rolverdeling – mannelijk kostwinnerschap – in het gezin werd voorlopig niet verlaten.

ZWAAR WERK

In sommige beroepen moesten vrouwen zwaar werk verrichten, zoals het schilderij uit 1895 – hieronder – van Henry Luyten laat zien: baksteenopzetsters bij Nijmegen werken in een houding die nu niet meer wordt aangeraden. Tot de vroege vakcentrale’s behoort de in 1910 opgerichte sociaal-democratische Nederlandsche Bond van Mannelijke en Vrouwelijke Arbeiders in de Kleedingindustrie (BKAZ) met een afdeling in Nijmegen, waarin werkneemsters zoals naaisters van de Firma Haspels in de Lange Burchtstraat in 1915 zich verenigden.

LAGE ORGANISATIEGRAAD

Een oorzaak voor de geringe deelname van vrouwen aan het vakbondswerk was hun lage organisatiegraad. Daarom richtten de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) en de Nijmeegse Bestuurdersbond (NBB) in 1916 de Sociaal-Democratische Vrouwenclub (SDV) op met een Nijmeegse afdeling. De afdeling Nijmegen van de toenmalige Vrouwenbond NVV werd in 1947 opgericht. Pas in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw deelde de vakbeweging de opvatting dat slechts integratie van vrouwen binnen de vakbeweging kon leiden tot gezamenlijke strijd van mannen en vrouwen voor de verbetering van de positie van alle werknemers.

Leden van de Vrouwenbond FNV in actie
LEDEN VAN DE AFDELING NIJMEGEN VAN DE VROUWENBOND FNV IN AKTIE, 1986
Foto: Annie van Wezel

ACTIEVE PARTICIPATIE

In de jaren zeventig werd het bondsbeleid vrouwvriendelijker met de instelling van de Landelijke Adviesraad Vrouwenarbeid (LAV), die gevraagd en ongevraagd adviezen gaf over specifieke vrouwenproblemen als gelijke beloning, opleiding en promotie, pensioenen, ongewenste intimiteiten en part-time functies. De laatste decennia neemt het aantal vrouwen in algemene en lokale bondsbesturen toe. Thans richten zij zich vooral op de actieve participatie van zwarte vrouwen en vrouwen onder migranten en vluchtelingen als lid, kaderlid of (on)bezoldigd bestuurder. Het bestrijden van armoede en het verbeteren van de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt en daarbuiten blijft hoofddoel.

Over de geschiedenis van de vakbeweging in Nijmegen en omgeving